• Mjög algengur sjúkdómur af völdum veiru sem nefnist Herpes simplex (HSV). Frunsa einkennist af litlum klösum af vökvafylltum blöðrum á bólginni húð eða slímhúð. Þessu geta fylgt verkir og viðkomandi svæði getur verið aumt viðkomu. Blöðrurnar gróa og skilja ekki eftir sig ör en hafa tilhneigingu til að koma aftur.
  • Til eru tvær tegundir herpesveirunnar sem geta herjað á bæði húð og slímhúð um allan líkamann. Algengari tegundin (Herpes simplex virus 1; HSV-1) sýkir yfirleitt munn og varir en hin tegundin (Herpes simplex virus 2; HSV-2) finnst aðallega umhverfis kynfæri.
  • Um það bil 80% fullorðinna hafa mótefni gegn HSV-1 veirunni í blóði og u.þ.b. 25% hafa mótefni gegn HSV-2 veirunni.

Sjá einnig: HPV-veiran og bólusetning gegn leghálskrabbameini

Hver er orsökin?

  • Frunsur smitast eingöngu við snertingu, kossa eða kynlíf. Fyrstu frunsurnar myndast yfirleitt fyrir 3-5 ára aldur.
  • Herpesveiran ræðst á frumur húðarinnar og vökvafylltar blöðrur myndast. Veiran notar taugagreinar til að flytja sig frá ysta lagi húðarinnar til taugarótanna þar sem hún dvelur óvirk.
  • Ef ofnæmiskerfið er undir álagi, t.d. af völdum kvefs, getur veiran orðin virk aftur og skriðið fram taugagreinina og myndað frunsu.

Hver eru einkennin?

  • Sýkingin er einstaklingsbundin. Sumir fá engin eða væg einkenni. Hjá börnum getur sýkingin lýst sér sem sármyndun í slímhúð munnhols og koks (gingivo stomatitis herpetica acuta) sem getur valdið vanlíðan og hita.
  • Einum til þremur vikum eftir fyrsta smit myndast frunsa sem grær á nokkrum vikum.
  • Fyrsta einkenni frunsu er óþægileg, stingandi og ertandi tilfinning í húðinni. Eftir stuttan tíma myndast vökvafylltar blöðrur í húðinni. Einkennandi er hrúður sem myndast á sárinu og dettur yfirleitt af eftir 8-10 daga.
  • Smithætta er meðan vessar úr frunsunni eða sárið er opið.
  • Þótt mótefni hafi verið myndað gegn veirunni Herpes simplex eru 20% líkur á að frunsu verði vart síðar.

Sjá einnig: Bólusetningar valda ekki einhverfu

Hvernig greinir læknirinn sjúkdóminn?

Sjúkrasagan og útlit útbrotanna eru helsta greiningartækið. Hægt er að greina veiruna með stroki úr frunsusárinu.

Hvað ber að forðast?

  • Að sárið sýkist af bakteríum.
  • Að sýkingin breiðist til augnanna, getur valdið blindu.
  • Ef barnaexem er fyrir er hætta á að frunsurnar breiðist um mikinn hluta líkamans. Það er þó mjög sjaldgæft.
  • Alvarlegar frunsusýkingar geta verið merki um undirliggjandi sjúkdóm sem veikir ónæmiskerfið, t.d. lungnabólgu eða alnæmi.

Batahorfur

  • Það er mjög einstaklingsbundið hvernig herpesveirusýkingin hegðar sér. Sumir fá sjaldan eða aldrei frunsur en aðrir fá þær oft.
  • Tíðni frunsusýkinga lækkar yfirleitt með aldrinum.

Hvað er hægt að gera?

  • Handþvottur er mjög mikilvægur eftir snertingu við varir eða sýkt svæði. Herpesveiran þrífst allsstaðar á líkamanum, einnig á fingrum og kynfærum.
  • Ekki kroppa í frunsuna. Við það getur hún breiðst út og þá eykst hættan á bakteríusýkingu.
  • Almennt heilbrigði, fjölbreytt fæði, hreyfing og nægur svefn styrkir ónæmiskerfi líkamans.
  • Það er einstaklingsbundið hvaða kringumstæður leiða til frunsumyndunar. Sumir fá frunsur vegna sólarljóss, tíðablæðinga eða hita en enginn sérstakur orsakavaldur greinist hjá öðrum.

Hvað getur læknirinn gert?

  • Hann getur skoðað þig og jafnvel hafið meðferð. Ef sjúkling á að beita meðferð til að stytta líftíma frunsunnar verður að hefja hana sem fyrst, þ.e. um leið og einkennin fara að gera vart við sig.
  • Í erfiðum og tíðum tilfellum er hægt að gefa lyf í töfluformi.

Lyf

Lyf við herpesveirunni.

  • Herpeslyf til notkunar útvortis:
SHARE