Er barnið með einhverfu? – Vísbendingar um einhverfu barns á leikskólaaldri

Einhverfa er hluti af taugaþroskarófi sem kallast Autism spectrum disorder (ASD). Hún hefur áhrif á það hvernig einstaklingur skynjar heiminn, tjáir sig og á í samskiptum við aðra. Einkenni geta verið mjög mismunandi milli barna, en oft koma fyrstu merkin fram á leikskólaaldri — jafnvel fyrr.

Það er mikilvægt að hafa í huga að öll börn þroskast á sínum hraða. Hins vegar geta ákveðin mynstur eða hegðun bent til þess að ástæða sé til að skoða málið nánar.

1. Félagsleg samskipti

Börn á leikskólaaldri með einhverfu geta sýnt frávik í félagslegum samskiptum. Til dæmis:

Lítið eða takmarkað augnsamband.
Svara ekki alltaf nafni sínu.
Sýna minni áhuga á að leika við önnur börn.
Deila síður gleði eða áhuga með öðrum (til dæmis benda á hluti til að sýna).
Virðast frekar vilja vera ein.

Sum börn geta átt erfitt með að skilja tilfinningar annarra eða lesa í svipbrigði og líkamstjáningu.

2. Málþroski og tjáning

Frávik í málþroska eru algeng:

Seinkun á tali eða engin orð við tveggja til þriggja ára aldur.
Endurtaka orð eða setningar (bergmálstal).
Tala með óvenjulegum tón eða hrynjanda.
Nota síður bendingar eða svipbrigði til að tjá sig.

Sum börn með einhverfu hafa góðan orðaforða en eiga samt erfitt með samtöl og að halda uppi gagnkvæmum samskiptum.

3. Endurtekin hegðun og þröng áhugasvið

Önnur algeng einkenni eru:

Endurteknar hreyfingar (til dæmis sveifla höndum eða rugga fram og aftur).
Mikil þörf fyrir rútínu og fyrirsjáanleika.
Mikil vanlíðan við breytingar.
Sterk og afmörkuð áhugasvið (til dæmis mikill áhugi á tölum, lestum eða ákveðnum hlutum).
Raða hlutum í röð eða flokka þá á ákveðinn hátt.

4. Skynjun

Mörg börn með einhverfu skynja heiminn á annan hátt:

Ofurnæmi fyrir hljóðum, ljósi, snertingu eða lykt.
Sækjast eftir sterkri skynjun (til dæmis snerta allt eða horfa lengi á snúningshluti).
Mikil viðbrögð við ákveðnum áferðum í mat eða fatnaði.

Hvenær ætti að leita ráðgjafar?

Ef foreldrar eða starfsfólk leikskóla hafa áhyggjur af þroska barns er mikilvægt að ræða málið við fagfólk, til dæmis heimilislækni, hjúkrunarfræðing á heilsugæslu eða talmeinafræðing. Snemmtæk íhlutun getur haft mjög jákvæð áhrif á þroska barnsins.

Greining fer fram hjá sérhæfðu teymi sem metur þroska barnsins heildstætt. Markmiðið er ekki að „fá bara greiningu“ á barnið heldur að tryggja að það fái viðeigandi stuðning og skilning.

Mikilvægi snemmtækrar íhlutunar

Rannsóknir sýna að snemmtækur stuðningur getur:

Eflt málþroska og félagsfærni.
Minnkað kvíða og vanlíðan.
Aukið sjálfstæði og lífsgæði síðar á ævinni.

Það er einnig mikilvægt að muna að einhverfa er ekki sjúkdómur sem þarf að „lækna“, heldur taugafræðilegur munur. Börn með einhverfu hafa oft marga styrkleika — til dæmis góða einbeitingu, sterkt minni eða djúpan áhuga á ákveðnum viðfangsefnum.

Lokaorð

Að greina möguleg merki um einhverfu snýst fyrst og fremst um að fylgjast með heildarmynd þroska barnsins. Ef grunur vaknar er betra að leita ráða fyrr en síðar. Með réttum stuðningi geta börn með einhverfu blómstrað og þróað hæfileika sína á sínum eigin forsendum.

Sjá einnig: